Коксинская роща

Стрелка - слияние рек Кокса и Катунь. 

гора Белуха - самая высокая точка Сибири. Высота - 4506 м.

В поисках Беловодья. Подробнее

  •  
  •  
  •  
  •  

Уймонские вести - всегда с вами вместе!

« Назад

Кöгÿстеҥ чыккан ÿндер… 17 11 2017 12:21

kogusten1_0.jpgӰлÿрген айдыҥ 20-чи кÿнинде, поэт ле бичиичи, алтай литератураныҥ классиги Лазарь Кокышев чыккан кÿнде, Алтай тилдиҥ кÿнине учурлай Корумду jурттыҥ культура байзыҥында  ÿренчиктер ортодо jакшынак кöрÿ-маргаан öтти. Бу jылда кöрÿ-маргаанныҥ тöзööчилери – Корумду jурттыҥ школыныҥ баштамы класстарыныҥ ÿредÿчилери Б. Р. Чокова ла И. Ю. Иркитова, культура байзыҥыныҥ башкараачызы Т.В. Каймыштаева. Алтай албаты ачык-jарык кылык-jаҥыла, кÿндÿзек улус болгоныла аҥыланат. Бу да учуралда кöрÿ-маргаанды öткÿреечилер койдоҥ сойып, тамзыкту алама-шикир курсагын jайа салып, келген айылчыларды кÿндÿледилер.
Байрамды Корумду jурттыҥ баштамы класстарыныҥ ÿренчиктери Л. В. Кокышевтиҥ «Колхозтыҥ конторазында Каракайдыҥ jонло куучындашканы» деп чÿмдемели аайынча тургускан ойыныла ачтылар. Jиит артисттерди кöрööчилер изÿ колчабыжула уткыдылар. Оноҥ ары эске кычырары аайынча кöрÿ-маргаан ÿч бöлÿкле öткöн. Балдар алтай бичиичилердиҥ ÿлгерлерин ле керек дезе кай чöрчöктиҥ ÿзугин кычырган. 

kogusten2.jpg

kogusten3.jpg
Туружаачылардыҥ тоозы – 24 кижи. Олор аймактыҥ 12 школынаҥ (Куjурлу, Тÿҥÿр, Сугаш, Амур, Кöксуу-Оозы, Карагай, Корумду, Кастакту, Талду, Юстик, Абай, Ак-Сас (Банное) келген. Баштапкы бöлÿкте 1-4 класстар, экинчизинде 5-8-чи класстар, ÿчинчи бöлÿкте 9-11-чы класстардыҥ ÿренчиктери. Кöрÿге балдарды jöмöп лö баштап ÿредÿчилери келген. Текши алза, балдар кöрÿге кичеенип белетенгени иле болды. Туружаачыларга ла олордыҥ ÿредÿчилерине эрчимдÿ ижи учун jаан быйан айдар керек. Нениҥ учун дезе чÿмдемелди jаҥыс ла чокым, jарт кычырарына ÿредер эмес, анайда ок автордыҥ кÿÿн-санаазын сезип, jÿрегине jуук алып, тöрöл тилиниҥ байлыгын öзöгиле сезерине, кöрöрине таскадары jеҥил иш эмес.
Камыстыҥ каруулу ижин Кöксуу-Оозы аймактыҥ ÿредÿ аайынча бöлÿгиниҥ методисттери В. Т. Иркитова, В. В. Кыпчакова, алтай тилдиҥ ÿредÿчилериниҥ биригÿзиниҥ башкараачызы М. А. Самаева, Тÿҥÿр jурттыҥ школыныҥ ÿредÿчизи Г. М. Окрашева, Амур jурттыҥ школыныҥ ÿредÿчизи Е. К. Кокпоева бÿдÿргендер. Кöрÿ маргаан кептÿ болгон адында камыска jеҥÿчилдерди илелер керек болгон.
kogusten4.jpgАнайып, баштамы класстар ортодо jеҥÿчил болуп, Сугаш jурттыҥ школыныҥ 3-чи класыныныҥ ÿренчиги Аржана Содоева чыккан. Ол Кÿлер Тепуковтыҥ «Телефон» деп ÿлгерин куучындаган. Аржананыҥ jерлежи, 1-кы класстыҥ ÿренчиги Камила Тадышева Jоргой Кыдыевтыҥ «Аҥ-куштарлу Алтайым» деп ÿлгерин кычырганы учун экинчи jерди алды. Ӱчинчи jерди Кöксуу-Оозы jурттыҥ баштамы школыныҥ 3-чи клазыныҥ ÿренчиги Арина Кожутова алды. Ол кöрööчилердиҥ алдына Кÿлер Тепуковтыҥ «Маргаан» деп ÿлгериле чыккан.
5-8-чи класстар ортодо Сугаш jурттыҥ школыныҥ 7-чи клазыныныҥ ÿренчиги Вероника Мичуева эҥ артык болды. Ол Лазарь Кокышевтиҥ «Ӱредÿ божогон. Jериме Москвадаҥ…» деп ÿлгерин талдама кычырган. Экинчи ле ÿчинчи jерлерди Светлана Каймыштаева (8-чи класс, Тÿҥÿр) ла Елена Кабина (6-чы класс, Амур) алдылар. 9-11-чи класстардыҥ ÿренчиктери ортодо jеҥÿни Арунай Четова (9-чы класс, Сугаш) алды. Экинчи болуп, Анастасия Капшунова (9-чы класс, Сугаш) чыкты. Ӱчинчи jерди Кöксуу-Оозы jурттаҥ Эльмира Каташева (9-чы класс) алды. Онойдо ок бу байрамда ÿредÿчилер турушкан. Журавлева Г. И «Чактаҥ узун кÿн» (Ч. Айтматов), Кокпоева Е. К «Jÿс письмо» (Л. В. Кокышев) ла Суртаева З. Б. «Ундыбагар» (Л. В. Кокышев) деп  ÿлгерлерди ле прозанаҥ алынган ÿзÿкти эске кычырдылар.
Бастыра туружаачылар алтай кулjаларла кееркеткен, алкыш сöстöрлö алкап бичилген дипломдорло, бичиктерле кайралдаттылар.
Кöрÿ-маргаанныҥ кийнинде ада-энелердиҥ адынаҥ Р. Е. Кожутов сöс айтты. «Мениҥ чыккан-öскöн jерим – Урсул ичи. Кöксуу-Оозы аймакта jатканым он jылга jууктажа берди. Иштеген ижим аайынча кандый ла талада jÿрерге келишкен, jе кайда да jÿрзеҥ, кижи бойыныҥ тöрöлине тартылатан эмтир. Алтай албатыбыс канча чактарды öдÿп, кандый да кызалаҥду öйлöрдö тазыл-тамыры ÿзулбей, jаҥдап келген jаҥжыгуларын ундыбай келгени оморкодылу – деп, Родион Егорович куучындады. – Бÿгÿн бу байрамда балдардыҥ ÿлгер кычырганын угуп, сÿреен оморкодым, кöгÿс-санаам байыды, кеҥиди. Бистиҥ алтай jурттарда тоoмjызы jаан каргандары да бар, кокырчы-куучынчы jииттери де бар. Jе олордыҥ кезиги су-алтай тилиле куучындажып билбези ачымчылу. Jаш ÿйе качан да болзо jаандардыҥ кийнинеҥ барып jат. Олордоҥ кöрÿжип, тем алат. Jаанай берген улус бойыныҥ тöрöл тилиле су-ару куучындап билбезе, jаш ÿйе керегинде нени айдар?.. Бастыра таскаду биленеҥ башталып jат ине».
Бу курч суракты кöдÿрип, кöксин öйкöгöн санаа-шÿÿлтезин чыгара айткан ада кижиле jöпсинбес арга jок. Кажы ла биледе ада-эне, балазы тöрöл тилин билерине, сÿÿрине, угы-тöзин, jаҥжыгуларын билип, тооп jÿрерине таскадар керек. Тöрöл тилин билбеген бала угы-тöзинеҥ, тазыл-тамырынаҥ ырап, öзöги кунураар. Канча да тилди билип jÿрзе, jе су-алтай, сÿрлÿ тöрöл тилин билген кижи öскö укту калыктар ортозында кайылып калбас, «мен – jебрен тÿрктердиҥ кабайында чыдаган алтай кижи» – деп, оморкоп айдар.
Сугаштыҥ  орто ÿредÿлÿ школыныҥ ÿредÿчизи С.С. ИРТЫШЕВА.
 

Комментарии


Комментариев пока нет

Добавить комментарий *Имя:


*E-mail:


*Комментарий:


Официальный сайт МО "Усть-Коксинский район" Республики Алтай

Официальный сайт Правительства Республики Алтай